تاریخچه پرچم ایران چیست؟
تاریخچه پرچم ایران قدمتی چندهزارساله دارد و یکی از مهم ترین نمادهای هویت، فرهنگ و استقلال ایرانیان به حساب می آید. پرچم ایران در حال حاضر از سه نوار افقی به رنگ های سبز و سفید و قرمز تشکیل می شود. به همین دلیل با عنوان پرچم سه رنگ ایران نیز شناخته می شود.
به صورت کلی پرچم ایران در طول تاریخ از شکل ها و نمادهای مختلفی ایجاد شده که در طول تاریخ دچار تغییر و تحولات زیادی شده است تا به طرح امروزی رسیده است. اگر بخواهیم به صورت خلاصه درباره پرچم ایران در زمان های مختلف صحبت کنیم باید گفت:
دوره تاریخی | ویژگی | نماد شاخص |
پیش از هخامنشیان | استفاده از درفش کاویان | گاو بالدار و درفش های باستانی |
هخامنشیان | وجود نقش پرنده شکاری | شهباز که نماد قدرت و شکوه است. |
اشکانیان | در ابتدا هر قبیله پرچمی جدا داشت ولی در نهایت پرچم واحد شد. | خورشید و گاهی اژدها |
ساسانیان | مشهورترین پرچم ایران باستان | درفش کاویانی، مزین به جواهرات |
پس از حمله اعراب | تغییر در رنگ و نماد ها | پرچم سبز، سیاه (ابومسلم) و قرمز (بابک خرمدین) |
دوره ترکان (غزنوی، سلجوقی، خوارزمشاهی) | هر سلسله پرچم خاص خود را داشت | شیر، عقاب، تیر و کمان و دایره زرد |
صفویه | آغاز رواج نماد شیر و خورشید | شیر و خورشید |
افشاریه و زندیه | تغییر رنگ پرچم و تثبیت نماد شیر و خورشید | پرچم سه رنگ در دوره نادرشاه افشار و پرچم سفید در دوره زندیه |
قاجار و پهلوی | شیر و خورشید به همراه تاج | تثبیت پرچم سه رنگ ایران |
انقلاب اسلامی 57 | نشان الله و الله اکبر در حاشیه پرچم | طراحی جدید پرچم پس از پیروزی انقلاب اسلامی |
جـهـت مـشـاوره بـا کـارشـنـاسـان مـا تـمـاس حـاصـل فـرمـایـیـد.
تاریخچه پرچم ایران| بررسی دوره های تاریخی مختلف و تغییرات پرچم در هر زمان
در بررسی تاریخچه پرچم ایران باید گفت همانطور که در جدول بالا توضیح دادیم “پرچم ایران در طول تاریخ” دستخوش تغییرات متعددی گشته است تا به امروز که به شکل فعلی خود درامده است.
در هر دوره از “تاریخچه پرچم ایران”، یک سری المان های مهم در پرچم تشریفات وجود داشته که آن را متمایز می کرده است. اگر بخواهیم به صورت دقیق تری به بررسی پرچم ایران در گذر زمان بپردازیم باید گفت:
- پرچم ایران پیش از هخامنشیان
- دوره هخامنشیان
- دوره اشکانیان
- دوره ساسانیان
- پس از حمله اعراب
- دوره های غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان
- دوره صفویه
- دوره افشاریه و زندیه
- دوره قاجار
- دوره پهلوی
- پرچم ایران پس از انقلاب اسلامی
پرچم ایران پیش از هخامنشیان
در بررسی تاریخچه پرچم ایران، باید گفت که پیش از تشکیل امپراتوری بزرگ هخامنشی، اقوام ایرانی از درفش ها و نشان های گوناگونی استفاده می کردند. مثلا در دوره مادها گاو بالدار یکی از شناخته شده ترین نماد ها بوده و در متون تاریخی از درفش به عنوان قدیمی ترین بیرق ایرانی یاد می شود. این درفش ها در کنار کاربرد نظامی نشان دهنده اقتدار و هویت اقوام ایرانی نیز بوده اند.
دوره هخامنشیان
با ایجاد حکومت هخامنشی، پرچم ایران جلوه ای رسمی تر پیدا کرد. در این دوره استفاده از نقش شهباز یا عقاب به عنوان مهم ترین نماد روی پرچم به حساب می آید. به صورت کلی شهباز نشانه قدرت، شکوه و حمایت ایزدی بوده و در برخی روایت های تاریخی نیز آن را راهنمای اقوام آریایی در رسیدن به سرزمین پارس می دانند.
دوره اشکانیان
در ابتدای حکومت اشکانیان، پرچم ایران به صورت واحد نبوده و هر کدام از قبیله ها پرچم مخصوص خود را داشت. با گذشت زمان و قدرت اشکانیان استفاده از نماد خورشید رواج پیدا کرد. به صورت کلی نماد های رایج این دوره عبارت اند از:
- خورشید به معنای جاودانگی و قدرت
- اژدها به معنای قدرت نظامی و لشکرها
- و استفاده از پرچم های اختصاصی برای قبایل
دوره ساسانیان
در بررسی تاریخچه پرچم های رسمی ایران، دوران ساسانیان را به عنوان دوران شکوه درفش کاویانی میتوان دانست. این پرچم ریشه ای در داستان قیام کاوه آهنگر علیه ضحاک دارد که به مهم ترین نماد ملی ایران تبدیل شده است. بر اساس منابع تاریخی درفش کاویانی در دوره ساسانیان از پوست حیوانات ساخته شده و هر پادشاه برای نشان دادن عظمت حکومت خود، جواهرات تازه ای به آن اضافه می کرد.
پس از حمله اعراب
پس از سقوط ساسانیان، درفش کاویانی از میان رفته و می توان گفت تا حدود 2 قرن ایران پرچم ملی مشخصی نداشت. در این دوره استفاده از تصاویر روی پرچم ها کمتر شده و پرچم ها بیشتر ساده و تک رنگ می بودند. دو شخصیت برجسته در این دوران عبارت اند از:
- ابومسلم خراسانی با پرچم سیاه که هواداران او را با عنوان سیاه حانگان می شناختند.
- بابک خرمدین با پرچم قرمز که طرفداران او را سرخ جامگان می نامند.
دوره های غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان
پرچم ایران در گذر زمان و با روی کار آمدن حکومت های ترک تبار دوره نقش و نگار خود را به دست آورد. در دوره غزنویان ابتدا از تصویر ماه استفاده می شد و سپس در زمان سلطان مسعود نقش شیر روی آن قرار گرفت. در دوران سلجوقیان و خوارزمشاهیان نماد خورشید نیز به آن اضافه شد.
دلایل استفاده از نماد خورشید در پرچم عبارت اند از:
- نشانه روشنایی و قدرت در آیین مهر
- نشان دهنده اقتدار و شکوه پادشاهی
- ارتباط با برج اسد
دوره صفویه
در این دوران نماد شیر و خورشید مهمترین نشانه پرچم ایران بود. اما در زمان شاه اسماعیل و شاه تهماسب اول تغییراتی در آن شکل گرفت.
مثلا در زمان شاه اسماعیل پرچم سبز با نقش ماه کاربرد داشت و شاه تهماسب هم به دلیل تولد در برج حمل، مدتی تصویر گوسفند را جایگزین شیر کرد. در نهایت با روی کار آمدن شاه اسماعیل دوم نماد شیر و خورشید دوباره به پرچم برگشت و تا قرن ها حفظ شد.
دوره افشاریه و زندیه
نادرشاه افشار تغییرات مهمی در ساختار پرچم ایجاد کرد. او از سه رنگ سبز، سفید و قرمز در پرچم های ملی و نظامی استفاده کرد. به همین دلیل بسیاری از مورخان پرچم افشاریه را پایه گذار پرچم سه رنگ امروزی می دانند.
در این دوره نماد شیر و خورشید به قوت خود باقی بود و شیر و خورشید در وسط پرچم و در پس زمینه سفید قرار می گرفتند.
دوره قاجار
در زمان قاجار پرچم از شکل سه گوش به چهارگوش تغییر کرد و نماد شیر و خورشید به صورت رسمی ثبت شد. امیر کبیر با الهام از پرچم نادرشاه سه رنگ سبز و سفید و قرمز را به شکل امروزی کنار هم قرار داد و زمینه سفید نیز در مرکز پرچم قرار گرفت. مفهوم این رنگ ها در دوران مشروطه به این صورت بودند که:
- سبز به معنای معنویت و دین
- سفید به معنای صلح و آشتی
- قرمز به معنای ایثار و خون شهیدان
دوره پهلوی
در بررسی پرچم ایران در زمان های مختلف، این بخش مربوط به دوران پهلوی است. در این دوران ساختار اصلی پرچم قاجار حفظ شده و تنها تغییر مهم آن اضافه شدن تاج بر بالای نماد شیر و خورشید بود. در این دوران سه نوع پرچم دولتی، ملی و سلطنتی وجود داشت که از آن استفاده می شد.
پرچم ایران پس از انقلاب اسلامی
پس از پیروزی انقلاب در سال 57، تغییر پرچم در دستور کار قرار گرفت. تا سال 59 همچنان از پرچم شیر و خورشید استفاده می شد اما در نهایت طرح حمید ندیمی به عنوان پرچم ایران پذیرفته شد.
پرچم امروزی ایران از سه رنگ سبز، سفید و قرمز تشکیل شده و نشان الله در مرکز آن قرار دارد. همچنین کلمه الله اکبر 22 بار در حاشیه پرچم تکرار شده که یادآور پیروزی انقلاب در 22 بهمن است.
سوالات متداول شما
درفش کاویانی بوده که ریشه در داستان قیام کاوه آهنگر علیه ضحاک دارد.این درفش در دوره ساسانیان به مهم ترین نماد ملی ایران تبدیل شد و تا زمان حمله اعراب مورد استفاده قرار می گرفت.
به صورت تدریجی از دوره های میانی تاریخ ایران آغاز شد و در دوره صفویه رواج بیشتری پیدا کرد. این نماد در دوران افشاریه، زندیه، قاجار و پهلوی نیز روی پرچم ایران باقی ماند و تا پیش از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷، نماد رسمی پرچم کشور بود.
پرچم کنونی ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی طراحی شد و از سال 1359 به صورت رسمی مورد استفاده قرار گرفت.
